Przed „itd." i „itp." kończącymi wyliczenie przecinka nie stawiamy. Oba skróty zaczynają się od spójnika „i" („i tak dalej", „i tym podobne"), a przed pojedynczym „i" dołączającym ostatni element wyliczenia przecinek nie występuje. Zasada jest więc prostym rozwinięciem reguły znanej z pełnych zdań.
Dlaczego bez przecinka?
Wyliczenie „jabłka, gruszki i śliwki" zapisujemy z przecinkami między członami, ale bez przecinka przed „i". Skrót „itd." zastępuje właśnie taki ostatni człon ze spójnikiem, dlatego przejmuje jego interpunkcję:
- Poprawnie: Kupiliśmy jabłka, gruszki, śliwki itd.
- Poprawnie: W skrzyni leżały śrubki, gwoździe, podkładki itp.
- Błędnie: Kupiliśmy jabłka, gruszki, śliwki, itd.
- Błędnie: W skrzyni leżały śrubki, gwoździe, podkładki, itp.
Ta sama logika działa przy zapisie pełnymi słowami: „Czytał raporty, notatki, protokoły i tak dalej". Więcej o przecinkach w szeregach znajdziesz w artykule o interpunkcji w wyliczeniach i w haśle o przecinku przed „i".
Jak zapisywać „itd." i „itp."?
Oba skróty piszemy małymi literami, łącznie, z jedną kropką na końcu: „itd." (i tak dalej) i „itp." (i tym podobne). Formy „i t.d.", „i.t.p." czy „itd" bez kropki są przestarzałe lub błędne. Gdy skrót kończy zdanie, jego kropka zamyka zarazem całe wypowiedzenie i drugiej kropki nie dopisujemy:
- Poprawnie: Spakuj dokumenty, laptopa, ładowarkę itd.
- Błędnie: Spakuj dokumenty, laptopa, ładowarkę itd..
Jeżeli po skrócie zdanie biegnie dalej, po kropce skrótu może stanąć potrzebny znak, na przykład przecinek zamykający wtrącone wyliczenie: „Sprzęt biurowy, czyli drukarki, skanery itp., trafił do nowej siedziby". Zasady łączenia kropki skrótu z innymi znakami opisujemy w artykule o kropce w skrótach i skrótowcach.
„Itd." w tekstach oficjalnych
W pismach urzędowych, pracach dyplomowych i ofertach handlowych skróty wyliczeniowe bywają odbierane jako wyraz pośpiechu. Jeżeli lista elementów ma znaczenie, lepiej wymienić wszystkie pozycje albo zamknąć wyliczenie sformułowaniem opisowym: „między innymi", „w szczególności", „i inne dokumenty tego rodzaju". Zwrot „między innymi" sygnalizuje niepełność już na początku wyliczenia, dzięki czemu „itd." na końcu staje się zbędne. Zestawienie „m.in. … itd." w jednym szeregu to zresztą częsta usterka: wystarczy jeden sygnał, że lista nie jest kompletna.
Jeden skrót zamiast dwóch
„Itd." i „itp." znaczą niemal to samo, więc nie ma powodu zestawiać ich obok siebie. Zapis „itd. itp." powiela informację o niepełności wyliczenia. Wybierz jeden skrót: „itd." sugeruje ciąg dalszy tej samej serii, „itp." wskazuje na rzeczy podobnego rodzaju.
Tabela: „itd." i „itp." w praktyce
| Sytuacja | Zapis | Przykład |
|---|---|---|
| skrót zamyka wyliczenie | bez przecinka przed skrótem | Mamy farby, pędzle, płótna itd. |
| skrót kończy zdanie | jedna kropka | Zwiedziliśmy zamki, muzea itp. |
| wyliczenie ze skrótem jako wtrącenie | przecinek dopiero po kropce skrótu | Narzędzia, młotki, klucze itp., schowaj do skrzyni. |
| „itd. itp." obok siebie | błąd stylistyczny | wybierz jeden skrót |
Najczęstsze błędy
Na pierwszym miejscu jest przecinek przed „itd." lub „itp.", wstawiany odruchowo jak przed kolejnym członem wyliczenia. Dalej: podwójna kropka na końcu zdania, zapis „itd" bez kropki i rozdzielanie liter kropkami na wzór dawnej ortografii. Wszystkie te usterki łatwo wychwycić przy korekcie; możesz też wkleić tekst do naszego korektora tekstu, który sprawdzi interpunkcję automatycznie.