Przecinek przed „kiedy" stawiamy wtedy, gdy wyraz ten łączy dwa zdania składowe: wprowadza zdanie podrzędne czasowe albo pytanie zależne. Jeżeli „kiedy" otwiera zwykłe pytanie („Kiedy wrócisz?") lub całe wypowiedzenie w szyku przestawnym, przecinka przed nim nie ma, bo nie ma go przed czym postawić.
„Kiedy" wprowadza zdanie podrzędne czasowe
Najczęstszy przypadek to zdanie złożone, w którym „kiedy" odpowiada znaczeniowo spójnikowi „gdy". Granicę zdań składowych wyznacza przecinek:
- Poprawnie: Zadzwonię, kiedy dojadę na miejsce.
- Poprawnie: Miasto wygląda najpiękniej, kiedy zapada zmierzch.
- Poprawnie: Byłem w kuchni, kiedy rozległ się dzwonek.
- Błędnie: Zadzwonię kiedy dojadę na miejsce.
„Kiedy" w pytaniach zależnych
Pytanie zależne to pytanie ukryte w zdaniu oznajmującym, na przykład po czasownikach „wiedzieć", „zapytać", „zastanawiać się". Przed „kiedy" również wtedy stoi przecinek:
- Poprawnie: Nie wiem, kiedy wróci.
- Poprawnie: Zapytaj go, kiedy planuje remont.
- Poprawnie: Zastanawiam się, kiedy najlepiej wyjechać.
- Błędnie: Nie wiem kiedy wróci.
To jedna z najczęściej gubionych zasad w codziennym pisaniu, podobnie jak przy wyrazach „dlaczego" i „co".
Kiedy przecinka nie stawiamy?
W pytaniu rozpoczynającym się od „kiedy" wyraz ten stoi na początku wypowiedzenia, więc przecinek przed nim nie występuje:
- Poprawnie: Kiedy oddasz mi książkę?
- Poprawnie: Kiedy zaczynają się wakacje?
Przecinka nie ma też wtedy, gdy zdanie podrzędne z „kiedy" otwiera całe wypowiedzenie (szyk przestawny). Wówczas przecinek pojawia się dopiero po części czasowej:
- Poprawnie: Kiedy zapada zmierzch, miasto wygląda najpiękniej.
- Błędnie: Kiedy zapada zmierzch miasto wygląda najpiękniej.
„Zwłaszcza kiedy", „nawet kiedy", „wtedy, kiedy"
Partykuły „zwłaszcza", „nawet", „szczególnie" tworzą z „kiedy" spójnik zestawiony. Przecinek stawiamy przed całym połączeniem, a nie wewnątrz niego:
- Poprawnie: Lubię biegać, zwłaszcza kiedy jest chłodno.
- Błędnie: Lubię biegać zwłaszcza, kiedy jest chłodno.
Inaczej zachowuje się para „wtedy, kiedy". Zaimek „wtedy" należy do zdania nadrzędnego, dlatego przecinek stoi między nim a „kiedy":
- Poprawnie: Przyjdź wtedy, kiedy będziesz gotowy.
- Poprawnie: Najlepiej pracuje mi się wtedy, kiedy w domu jest cicho.
Tabela: przecinek przed „kiedy"
| Konstrukcja | Przecinek przed „kiedy" | Przykład |
|---|---|---|
| zdanie czasowe w środku | tak | Wyszedł, kiedy skończył pracę. |
| pytanie zależne | tak | Nie wiem, kiedy wróci. |
| pytanie wprost | nie (początek zdania) | Kiedy wrócisz? |
| szyk przestawny | nie; przecinek po części czasowej | Kiedy skończył, wyszedł. |
| „zwłaszcza kiedy" | przed całym połączeniem | Czytam, zwłaszcza kiedy podróżuję. |
| „wtedy, kiedy" | tak, po „wtedy" | Przyjdź wtedy, kiedy chcesz. |
„Kiedy" powtórzone w zdaniu wielokrotnie złożonym
Jeżeli wypowiedzenie zawiera dwa zdania czasowe połączone spójnikiem „i", przecinka przed „i kiedy" nie stawiamy, bo „i" łączy człony równorzędne:
- Poprawnie: Odzywał się, kiedy miał ochotę i kiedy czegoś potrzebował.
Najczęstsze błędy
Najwięcej kłopotów sprawiają pytania zależne. Piszący traktują „Nie wiem kiedy" jako jedną całość i gubią przecinek, choć „kiedy" zaczyna tu osobne zdanie składowe. Drugi typowy błąd to rozcinanie połączeń „zwłaszcza kiedy" i „nawet kiedy". Trzeci, widoczny głównie w dłuższych tekstach, to brak przecinka zamykającego zdanie czasowe w szyku przestawnym. Pełny przegląd reguł rządzących tego typu wypowiedzeniami znajdziesz w artykule Kiedy stawiamy przecinek?.