Przed „zwłaszcza" wprowadzającym dopowiedzenie stawiamy przecinek. Wyraz ten wyróżnia z większej całości element szczególnie ważny: „Lubię owoce, zwłaszcza maliny". Gdy „zwłaszcza" łączy się ze spójnikiem w wyrażenia typu „zwłaszcza że" albo „zwłaszcza gdy", przecinek obejmuje całą konstrukcję i nie może rozcinać jej w środku.
„Zwłaszcza" z dopowiedzeniem
Dopowiedzenie to człon dorzucony do zdania po to, by coś uściślić. Konstrukcje z „zwłaszcza" należą do najbardziej typowych przykładów i zawsze poprzedza je przecinek:
- Poprawnie: Lubię owoce, zwłaszcza maliny.
- Poprawnie: Uważaj na drogach, zwłaszcza wieczorem.
- Błędnie: Lubię owoce zwłaszcza maliny.
Jeżeli dopowiedzenie trafia do środka zdania, wydzielamy je przecinkami z obu stron:
- Poprawnie: Kierowcy, zwłaszcza początkujący, powinni unikać jazdy we mgle.
- Błędnie: Kierowcy, zwłaszcza początkujący powinni unikać jazdy we mgle.
Tak samo zachowują się dopowiedzenia z „szczególnie", „przede wszystkim", „głównie" i „na przykład". Szerzej piszemy o nich w artykule o wtrąceniach i dopowiedzeniach.
„Zwłaszcza że", „zwłaszcza gdy" – przecinek przed całością
Gdy po „zwłaszcza" stoi spójnik wprowadzający zdanie podrzędne, oba wyrazy tworzą jedno wyrażenie spójnikowe. Przecinek stawiamy przed „zwłaszcza", a nie przed „że" czy „gdy":
- Poprawnie: Zostań w domu, zwłaszcza że zanosi się na burzę.
- Poprawnie: Ten szlak bywa trudny, zwłaszcza gdy pada.
- Poprawnie: Warto się ubezpieczyć, zwłaszcza jeśli często podróżujesz.
- Błędnie: Zostań w domu, zwłaszcza, że zanosi się na burzę.
- Błędnie: Zostań w domu zwłaszcza, że zanosi się na burzę.
To ten sam mechanizm cofania przecinka, który działa w wyrażeniach „mimo że", „chyba że" i „tym bardziej że". Opisujemy go dokładniej w haśle o przecinku przed „że".
„Zwłaszcza" na początku zdania
Wyraz może też otwierać samodzielne wypowiedzenie nawiązujące do poprzedniego zdania: „Zwłaszcza jesień bywa tu piękna". Nie stawiamy wtedy po nim przecinka, bo „zwłaszcza" jest zwykłą partykułą przy podmiocie, a nie wtrąceniem.
- Poprawnie: Zwłaszcza dzieci polubiły nowy plac zabaw.
- Błędnie: Zwłaszcza, dzieci polubiły nowy plac zabaw.
Tabela: przecinek przy „zwłaszcza" w praktyce
| Konstrukcja | Przecinek? | Przykład |
|---|---|---|
| dopowiedzenie na końcu zdania | tak, przed „zwłaszcza" | Czytam reportaże, zwłaszcza podróżnicze. |
| dopowiedzenie w środku zdania | tak, z obu stron | Buty, zwłaszcza skórzane, wymagają pielęgnacji. |
| „zwłaszcza że / gdy / jeśli / kiedy" | tak, przed całym wyrażeniem | Pomogę ci, zwłaszcza że mam czas. |
| przecinek między „zwłaszcza" a „że" | błąd | Pomogę ci, zwłaszcza, że mam czas. |
| „zwłaszcza" na początku zdania | nie | Zwłaszcza rano ruch jest duży. |
Najczęstsze błędy
Zdecydowanie najczęstszy jest przecinek wstawiony między „zwłaszcza" a „że". Piszący kojarzy regułę „przecinek przed że" i stosuje ją mechanicznie, choć w wyrażeniach spójnikowych znak obejmuje całość. Drugi błąd to brak jakiegokolwiek przecinka przed dopowiedzeniem. Trzeci dotyczy dopowiedzeń w środku zdania pozostawionych bez zamykającego znaku. Pełny przegląd podobnych konstrukcji zawiera przewodnik Kiedy stawiamy przecinek?.