Interpunkcję listy punktowanej wyznacza forma jej elementów: punkty zaczynane małą literą kończymy przecinkiem albo średnikiem (a ostatni kropką), natomiast punkty będące pełnymi zdaniami zaczynamy wielką literą i każdy zamykamy kropką. Do tego dochodzi dwukropek po zdaniu wprowadzającym i jedna nadrzędna zasada praktyczna: w całym dokumencie stosujemy jeden, konsekwentny wzorzec.
Dwukropek przed wyliczeniem
Listę pionową poprzedza zwykle zapowiedź zakończona dwukropkiem: „Do wniosku dołącz następujące dokumenty:". Dwukropek jest na miejscu, gdy zapowiedź wyraźnie otwiera wyliczenie. Jeżeli punkty stanowią bezpośrednią kontynuację składniową zdania wprowadzającego (na przykład „Każdy uczestnik musi" i dalej czasowniki w punktach), dwukropek można pominąć; ważne, by nie rozcinać w ten sposób orzeczenia od dopełnienia w krótkich konstrukcjach ciągłych.
Wariant pierwszy: punkty małą literą
Gdy elementy listy są pojedynczymi wyrazami lub krótkimi frazami, traktujemy całość jak jedno rozbudowane zdanie. Punkty zaczynamy małą literą, po każdym stawiamy przecinek, a po ostatnim kropkę:
- Do wniosku dołącz:
- – dowód osobisty,
- – potwierdzenie zameldowania,
- – dwa zdjęcia.
Jeżeli elementy są dłuższe albo same zawierają przecinki, zamiast przecinka na końcu punktu lepiej sprawdzi się średnik:
- Kandydat powinien przedstawić:
- – dyplom ukończenia studiów, najlepiej kierunkowych;
- – zaświadczenie o niekaralności, wystawione nie wcześniej niż trzy miesiące temu;
- – listę referencji.
W obu odmianach kropka pojawia się wyłącznie po ostatnim elemencie, bo dopiero tam kończy się wypowiedzenie rozpoczęte w zapowiedzi.
Wariant drugi: punkty jako pełne zdania
Kiedy każdy element listy jest samodzielnym zdaniem z orzeczeniem, punkty zaczynamy wielką literą i każdy zamykamy kropką:
- Przed wyjazdem sprawdź trzy rzeczy.
- – Upewnij się, że dokumenty są ważne.
- – Zarezerwuj nocleg z możliwością bezpłatnego odwołania.
- – Zapisz numery alarmowe kraju, do którego jedziesz.
Mieszanie wariantów w jednej liście, na przykład dwa punkty z kropką i trzeci z przecinkiem, odbiera wyliczeniu przejrzystość, dla której w ogóle je stosujemy.
Krótkie hasła: interpunkcję można pominąć
W prezentacjach, na slajdach i w interfejsach dopuszcza się trzeci wariant: punkty złożone z pojedynczych haseł („kawa", „herbata", „woda") pozostawia się bez żadnych znaków na końcu. Warunkiem jest skrajna zwięzłość elementów. Gdy tylko w punktach pojawiają się rozwinięte frazy, wracamy do przecinków lub średników.
Numeracja a wielkość liter
Sposób oznaczenia punktów współgra z interpunkcją wewnątrz listy:
| Oznaczenie | Przykład | Litera na początku punktu |
|---|---|---|
| cyfra z kropką | 1. 2. 3. | wielka |
| cyfra z nawiasem | 1) 2) 3) | mała |
| litera z nawiasem | a) b) c) | mała |
| punktor graficzny | – lub • | mała lub wielka, zależnie od wariantu listy |
Cyfra z kropką działa jak liczebnik porządkowy zamykający się w osobną całość, dlatego po niej naturalna jest wielka litera. Zapisy z nawiasem, typowe dla aktów prawnych, kontynuują zdanie i przyjmują literę małą. O samej kropce po cyfrach piszemy w artykule o kropce.
Najczęstsze potknięcia
- Błędnie: kropka po każdym krótkim punkcie w liście zaczynanej małą literą („– dowód osobisty."). Poprawnie: przecinek lub średnik, kropka dopiero na końcu.
- Błędnie: wielka litera po punktorze przy elementach będących częścią zdania wprowadzającego. Poprawnie: mała litera, skoro całość czyta się jak jedno wypowiedzenie.
- Błędnie: brak jakiegokolwiek znaku po ostatnim punkcie rozwiniętej listy. Poprawnie: kropka zamykająca całe wyliczenie.
- Błędnie: inna konwencja w każdym rozdziale dokumentu. Poprawnie: jeden wzorzec od początku do końca.
Wyliczenia w ciągu zdania
Lista pionowa to tylko jedna z form wyliczenia. Gdy elementy zostają w ciągu tekstu, rządzą nimi przecinki, średniki i myślniki opisane w artykule o interpunkcji w wyliczeniach. Zestaw pozostałych reguł znajdziesz w kompendium zasad polskiej interpunkcji, a gotowy tekst z listami możesz przepuścić przez nasz korektor tekstu.