Dziesięć poniższych błędów odpowiada za większość poprawek, które nasz korektor nanosi w sprawdzanych tekstach. Każdy pokazujemy w wersji błędnej i poprawionej, z jednozdaniową regułą. Jeśli któryś z nich brzmi znajomo, pod przykładem znajdziesz odsyłacz do szczegółowego omówienia.
1. Brak przecinka przed „że"
- Błędnie: Myślę że masz rację.
- Poprawnie: Myślę, że masz rację.
Spójnik „że" zawsze wprowadza zdanie podrzędne i zawsze poprzedza go przecinek. Dotyczy to też połączeń „mimo że", „chyba że", w których przecinek stawiamy przed całym wyrażeniem. Więcej w haśle przecinek przed „że".
2. Przecinek przed każdym „jak"
- Błędnie: Był głodny, jak wilk.
- Poprawnie: Był głodny jak wilk.
Proste porównanie bez orzeczenia nie wymaga przecinka; znak pojawia się dopiero przed „jak" wprowadzającym zdanie z orzeczeniem. Rozróżnienie opisujemy w artykule o przecinku w porównaniach.
3. Przecinek przed pojedynczym „i" lub „oraz"
- Błędnie: Kupiłem mleko, i chleb.
- Poprawnie: Kupiłem mleko i chleb.
Pojedyncze spójniki łączne i rozłączne (i, oraz, albo, lub, ani) łączą bez przecinka; znak stawiamy dopiero przy spójniku powtórzonym. Szczegóły w hasłach przecinek przed „i" i przecinek przed „oraz".
4. Zgubiony drugi przecinek przy wtrąceniu
- Błędnie: Nasz dział, jak co miesiąc przygotował raport.
- Poprawnie: Nasz dział, jak co miesiąc, przygotował raport.
Wtrącenie wydzielamy przecinkami z obu stron; przecinek otwierający bez zamykającego to usterka częstsza niż całkowity brak wydzielenia. Test usuwania wtrącenia opisujemy w tekście o wtrąceniach i dopowiedzeniach.
5. Spacja przed znakiem interpunkcyjnym
- Błędnie: Co o tym sądzisz ?
- Poprawnie: Co o tym sądzisz?
Kropka, przecinek, pytajnik, wykrzyknik, dwukropek i średnik przylegają do poprzedzającego wyrazu, a spacja następuje po nich. Zasady rozmieszczania odstępów zbiera artykuł o spacji w interpunkcji.
6. Łącznik w roli myślnika
- Błędnie: Interpunkcja - wbrew pozorom - bywa logiczna.
- Poprawnie: Interpunkcja – wbrew pozorom – bywa logiczna.
Krótka kreska z klawiatury (-) to łącznik służący do zapisu wyrazów typu biało-czerwony; w funkcji myślnika stosujemy półpauzę (–) lub pauzę (—) ze spacjami po obu stronach. Różnice tłumaczymy w poradniku półpauza, myślnik i łącznik.
7. Brak przecinka przy imiesłowie na -ąc, -łszy, -wszy
- Błędnie: Wychodząc z domu zgasił światło.
- Poprawnie: Wychodząc z domu, zgasił światło.
Od 1993 roku imiesłowowy równoważnik zdania obowiązkowo oddzielamy przecinkiem, nawet gdy imiesłów występuje sam. Regułę i nieliczne wyjątki opisujemy w artykule o przecinku przy imiesłowach.
8. Rozbity przecinek w „w razie gdyby" i „na wypadek gdyby"
- Błędnie: Zabierz kurtkę w razie, gdyby się ochłodziło.
- Poprawnie: Zabierz kurtkę, w razie gdyby się ochłodziło.
W spójnikach złożonych przecinek stawiamy przed całym wyrażeniem, nie w jego środku; podobnie działa „mimo że", „dlatego że" i „podczas gdy". Punkt wyjścia znajdziesz w haśle przecinek przed „gdyby".
9. Nadużywanie wykrzyknika
- Błędnie: Zapraszamy do kontaktu!!! Odpowiadamy w 24 h!!!
- Poprawnie: Zapraszamy do kontaktu. Odpowiadamy w 24 h.
Wykrzyknik rezerwujemy dla rozkazów i silnych emocji, a jego multiplikacja („!!!") nie mieści się w normie wzorcowej. Zastosowania znaku omawiamy w artykule o wykrzykniku.
10. Dwukropek wciśnięty po „są to"
- Błędnie: Największe rzeki Polski są to: Wisła i Odra.
- Poprawnie: Największe rzeki Polski to Wisła i Odra.
- Poprawnie: Największe rzeki Polski to: Wisła i Odra.
Dwukropek zapowiada wyliczenie po zapowiedzi ogólnej, ale nie wciska się między orzecznik a wyliczenie w konstrukcjach z „są to"; norma dopuszcza go po samym „to". Pełne zasady znajdziesz w tekście o dwukropku.
Zestawienie na skróty
| Błąd | Szybka reguła |
|---|---|
| brak przecinka przed „że" | „że" zawsze po przecinku |
| przecinek przed każdym „jak" | porównanie bez orzeczenia = bez przecinka |
| przecinek przed pojedynczym „i" | i, oraz, albo, lub, ani łączą bez przecinka |
| zgubiony drugi przecinek | wtrącenie wydzielamy z obu stron |
| spacja przed znakiem | znak przylega do wyrazu, spacja po znaku |
| łącznik zamiast myślnika | wtrącenia i pauzy zapisujemy półpauzą |
| imiesłów bez przecinka | -ąc, -łszy, -wszy = przecinek |
| „w razie, gdyby" | przecinek przed całym spójnikiem złożonym |
| „!!!" | jeden wykrzyknik albo żaden |
| „są to:" | dwukropek po zapowiedzi, nie po „są to" |
Wszystkie reguły przecinkowe w jednym miejscu zbiera przewodnik Kiedy stawiamy przecinek?. Gotowy tekst możesz też wkleić do naszego korektora, który wskaże błędy razem z wyjaśnieniem reguły.