Cudzysłów to znak graficzny składający się z dwóch części: pierwszej otwierającej i drugiej zamykającej. W pisowni polskiej można spotkać trzy rodzaje cudzysłowów: „”, <<>> lub >><<. Najczęściej stosowany jest oczywiście ten pierwszy. Ponadto można też spotkać dwa znaki umieszczone u góry:' ' lub ` `, których zadaniem jest wyróżnienie w tekście definicji znaczeniowych wyrazu.
Cudzysłów służy do:
- - Wyodrębniania w tekście przytoczonych wyrazów, cudzych słów, fragmentów utworów, tytułów dzieł lub ich części.
- - Wyodrębniania wyrazów i zwrotów użytych w znaczeniu innym niż znaczenie podstawowe.
Najważniejszą jego funkcją jest funkcja cytowania:
- - W 2000 roku ukazała się książka pt. „Harry Potter i komnata tajemnic”, która opowiada o przygodach czarodzieja.
- - Wyraz „szczegółowy” powinno się zastąpić zwrotami „szczególnie istotny”.
- - „Twój grosz, to dla nas miliony” - to hasło fundacji zbierającej pieniądze dla potrzebujących w akcji charytatywnej „Góra grosza”.
W pierwszym zdaniu w
cudzysłów został wzięty tytuł publikacji – książki; w drugim zacytowano wyrazy i wyrażenia, a w trzecim wyodrębnia on przytoczone hasło. Należy pamiętać, że jeśli przytoczony wyraz lub grupa wyrazowa występują na końcu zdania, to kropkę umieszcza się zawsze po cudzysłowie. W przypadku pytajnika jest nieco inaczej.
Pytajnik należy postawić po cudzysłowie, gdy odnosi się do całego wypowiedzenia, a przed nim, gdy znak zapytania odnosi się tylko do cytowanej grupy wyrazowej.
Wyrazy nie będące częścią składową cytatu należy wydzielić myślnikami z użyciem jednego tylko cudzysłowu. Inną możliwością jest podzielenie ich przecinkami, ale obie części cytatu należy ująć wówczas w samodzielne cudzysłowy:
- - „Zeszłego lata – mówi Aneta – spędziliśmy wspaniałe wakacje nad morzem”.
- - „Zeszłego lata” – mówi Aneta – „spędziliśmy wspaniałe wakacje nad morzem”.
W przypadku, gdy druga część cytatu stanowi samodzielne zdanie, wyrazy nienależące do cytatu wyodrębnia się na początku pauzą, a na końcu – kropką:
- „Drodzy obywatele” - przemówił prezydent. „Myślę, że w tym roku uda nam się więcej zmienić w naszym pięknym mieście”.
Możliwe jest cytowanie wyrazów lub tytułów dzieł bez umieszczania ich w cudzysłowie, jeżeli występują one po dwukropku, a w druku są wyróżnione inną czcionką:
- - Marcelina przeczytała z dużym zawzięciem Krzyżaków Henryka Sienkiewicza.
Wiele różnych zjawisk może zajść, gdy cudzysłowie używa się ze względów znaczeniowo-stylistycznych:
- - Paulina kupiła telewizor marki „Sony”.
- - Spółki „PKP intercity” i „PKP przewozy regionalne” nie są zarządzane przez te same spółki.
- - Nazywali go „plastuś”, bo stale mazał się w plastelinie.
Co ważne,
cudzysłów można opuścić w przypadku nazw modeli, typów, gatunków oraz wytworów przemysłowych. Pomimo że ze względów znaczeniowo-stylistycznych pozostawia się piszącemu znaczną swobodę, to trzeba pamiętać, iż nie należy go nadużywać. Nie ma sensu brania w niego wyrazów o funkcji przenośnej, niepoprawnych oraz grup wyrazów będących związkami frazeologicznymi.
Interesujące jest zjawisko cudzysłowu w cudzysłowie, gdzie główny cudzysłów składa się z dwóch apostrofów, a w środku zdania znajduje się tak zwany cudzysłów ostrokątny:
- - prof. Dawid Zamachowski twierdzi, że „powiedzenie <<gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta>>, jest jak najbardziej aktualne”.