Myślnik

Myślnik pełni różne funkcje w zdaniu, a jego użycie ma często charakter indywidualny, co oznacza, że może być zastąpiony przez inne znaki przestankowe. W przypadku, gdy myślnik jest użyty pojedynczo, wskazuje na przykład na pominięcie tekstu lub konieczność refleksji. Jeżeli natomiast myślnik w zdaniu użyje się podwójnie, to wydziela on wtrącone wstawki lub dodatkowe wyjaśnienia. Oto kilka funkcji myślnika w skrócie.

Funkcje myślnika

Myślnik stawia się w celu uniknięcia powtórzenia wyrazu w obrębie tego samego zdania:

• - Dzisiaj wstałam o ósmej, wczoraj – pół godziny szybciej.

Przed wyrażeniem lub zdaniem uogólniającym to, co zostało wcześniej wymienione szczegółowo:

• - Cukier, jabłka, banany, pomarańcze, mięso – wszystkie te produkty kupiłem dzisiaj w sklepie.
• - Płyty DVD, komputer, czytnik, monitor – te urządzenia dobrze zastępują telewizor.

Po rozwiniętych członach zdania lub po zdaniach w celu nawiązania do pierwotnej treści:

• - Jego strach wywołany snem, mogącym wstrząsnąć nawet najsilniejszymi ludźmi, a co dopiero mówić o małym chłopcu – przechodził stopniowo na wszystkich zgromadzonych.

W miejsce domyślnego słowa posiłkowego „być” - przed „to”, który wprowadza orzecznik:

• - Studia humanistyczne – to studia tak samo ważne, jak studia ścisłe.
• - Wiedza – to do potęgi klucz.

Przed członem nieoczekiwanym, zaskakującym czytelnika w celu wywołania jego refleksji, zdziwienia itp.:

• - Opowiadaliśmy sobie straszne historie, gdy nagle – ktoś zapukał do drzwi.

Jako łącznik między liczebnikami oznaczającymi wartości przybliżone i między wyrazami o znaczeniu przeciwstawnym:

• - Musiał przejść jeszcze trzy-cztery schody.
• - Za 5-6 godzin przyjdzie Kamila.

Między wyrazami w zdaniu w celu uniknięcia dwuznaczności, jaka mogłaby w nim wystąpić bez znaku pauzy:

• - Zawodnicy wystartowali w najlepszy możliwy sposób – jak Adam Małysz.

W dwa myślniki, czyli otwierający i zamykający ujmuje się wyrazy lub zdania wtrącone:

• - Jej zdanie – szczerze powiedziawszy – nikogo nie obchodziło.
• - Zdobędę licencjat – myślę – jeszcze w tym miesiącu.
• - Tamten tramwaj – tamten nowy – nie jest wcale nowy, tylko tak wygląda po remoncie.

W dwa myślniki ujmuje się również wyrazy lub wypowiedzenia, które są wtrącone w cytowany tekst, oraz tekst odautorski w partiach dialogowych. Jeżeli człon odautorski kończy wypowiedzenie, to stawia się w zdaniu tylko jeden myślnik:

• - Jeżeli chodzi o pochodzenie umowy społecznej – jak pisze Włodzimierz Zamachowski – to pochodzi ona od Platona.

Pojedynczy myślnik umieszczać można na początku wypowiedzi w partiach dialogowych utworu artystycznego:

• ― Co ci jest? - spytał z okropnym przestrachem. I czuł, jak włosy zjeżają mu się na głowie, a mróz przechodzi przez kości.
• ― Co ci jest? Powiedz! - powtórzył.
• ― Ciemno! - szepnęła.
• ― Ciemno? Słonko świeci, a tobie ciemno? - zapytał zdyszanym głosem (H. Sienkiewicz - „Krzyżacy”)

Przed myślnikiem zawsze pomija się przecinek. Nie pomija się natomiast: kropki, pytajnika, wielokropka i wykrzyknika:

• - Obudź się! - wrzasnął Jarek. – Już wysiadamy!
• - Gdzie zostawiłam portfel – zastanawiała się Judyta.
• - A jak ktoś mi go ukradł – co ja zrobię?