Wypowiedzi bohaterów w dialogu wprowadzamy myślnikiem, didaskalia w środku wypowiedzi zaczynamy małą literą, a przytoczenia w tekście ciągłym ujmujemy w cudzysłów, stawiając kropkę po znaku zamykającym. Te trzy zasady wystarczą do poprawnego zapisania większości scen dialogowych i cytatów. Diabeł, jak zwykle, siedzi w szczegółach, dlatego przechodzimy przez nie po kolei.
Myślnik dialogowy
Każdą wypowiedź w dialogu zaczynamy od nowego akapitu, od myślnika (w druku najczęściej półpauzy) i spacji. Cudzysłowów w klasycznym polskim zapisie dialogów nie używamy; to konwencja anglosaska.
- Poprawnie:
– Przyjdziesz jutro?
– Nie wiem jeszcze. - Błędnie: "Przyjdziesz jutro?" zapytała Anna.
O różnicy między myślnikiem, półpauzą i łącznikiem, która w dialogach bywa myląca, piszemy w osobnym tekście o kreskach poziomych w polszczyźnie.
Didaskalia, czyli komentarz narratora
Didaskalia to fragmenty opisujące, kto i jak mówi. Ich zapis zależy od tego, czy zawierają czasownik oznaczający mówienie (powiedział, spytała, mruknął).
Didaskalia z czasownikiem mówienia
Po wypowiedzi nie stawiamy kropki, a komentarz zaczynamy małą literą po myślniku. Pytajnik i wykrzyknik zostają przy wypowiedzi.
- Poprawnie: – Wrócę przed północą – obiecał Tomek.
- Poprawnie: – Naprawdę tego nie widzisz?! – krzyknęła Marta.
- Błędnie: – Wrócę przed północą. – Obiecał Tomek.
Didaskalia bez czasownika mówienia
Jeżeli komentarz opisuje inną czynność, wypowiedź zamykamy kropką, a didaskalia zaczynamy wielką literą jako osobne zdanie.
- Poprawnie: – Wrócę przed północą. – Tomek sięgnął po kurtkę i wyszedł.
Gdy bohater kontynuuje wypowiedź po didaskaliach, komentarz zamykamy kropką i stawiamy kolejny myślnik: – Zostań – poprosiła cicho. – Zrób to dla mnie.
Cytaty w tekście ciągłym
Przytoczenie cudzych słów w zwykłym akapicie ujmujemy w cudzysłów apostrofowy „ ". Jeżeli cytat wprowadza zapowiedź, przed nim stawiamy dwukropek.
- Poprawnie: Kierownik uciął dyskusję: „Wracamy do pracy".
- Poprawnie: „Wracamy do pracy" – uciął dyskusję kierownik.
Kropka po cudzysłowie, nie przed nim
Polska norma każe stawiać kropkę kończącą zdanie po cudzysłowie zamykającym. To odwrotnie niż w konwencji amerykańskiej, w której kropka ląduje wewnątrz cudzysłowu, dlatego teksty tłumaczone z angielskiego często powielają błędny wzorzec.
- Poprawnie: Powiedziała tylko: „Zobaczymy".
- Błędnie: Powiedziała tylko: „Zobaczymy."
Pytajnik i wykrzyknik zachowują się inaczej: jeżeli należą do cytatu, zostają przed cudzysłowem zamykającym, a po cudzysłowie kropki już nie dodajemy w zdaniach, w których cytat kończy wypowiedzenie pytajnikiem lub wykrzyknikiem należącym do przytoczenia; przy dłuższych konstrukcjach kropka może jednak zamknąć całe zdanie nadrzędne: Zapytał: „Kto to zrobił?".
Cytat w cytacie
Kiedy wewnątrz przytoczenia pojawia się kolejne przytoczenie lub tytuł, stosujemy cudzysłów ostrokątny »«.
- Poprawnie: „Całą noc czytałem »Lalkę« i nie mogłem się oderwać" – przyznał uczeń.
W tekstach internetowych spotyka się też zapis z cudzysłowem pojedynczym ' ', ale w starannej polszczyźnie pierwszeństwo mają znaki ostrokątne.
Opuszczenia i ingerencje w cytat
Fragment pominięty w cytacie oznaczamy wielokropkiem w nawiasie kwadratowym […]. Własne dopiski komentujące również ujmujemy w nawias kwadratowy. Dzięki temu czytelnik odróżnia słowa autora cytatu od ingerencji cytującego.
- Poprawnie: „Reforma […] przyniosła skutki odwrotne do zamierzonych".
- Poprawnie: „Spotkaliśmy się z nim [z dyrektorem] tylko raz".
Więcej o łączeniu tych znaków przeczytasz w artykułach o wielokropku i nawiasie.
Ściąga: dialog w czterech wariantach
| Sytuacja | Zapis |
|---|---|
| sama wypowiedź | – Zaczynamy o ósmej. |
| didaskalia z czasownikiem mówienia | – Zaczynamy o ósmej – przypomniał trener. |
| didaskalia z inną czynnością | – Zaczynamy o ósmej. – Trener spojrzał na zegarek. |
| wypowiedź kontynuowana | – Zaczynamy o ósmej – przypomniał trener. – Nie spóźnijcie się. |
Zapis dialogów łączy reguły kilku znaków naraz, dlatego przy redagowaniu dłuższych tekstów warto wracać do tej ściągi albo sprawdzić całość w naszym korektorze. Pozostałe zasady systemu interpunkcyjnego zbiera kompendium zasad polskiej interpunkcji.