Do najczęstszych błędów językowych w pracy dyplomowej należą pominięte przecinki, rozdzielna pisownia „nie” z przymiotnikami i imiesłowami, wadliwe konstrukcje z imiesłowem typu „Analizując dane, okazało się…” oraz pomyłki w odmianie liczebników. Poniżej zebraliśmy je w grupy, z przykładami form błędnych i poprawnych. Tam, gdzie norma nie jest jednoznaczna, piszemy o tym wprost.
Interpunkcja i pisownia łączna lub rozdzielna
Przecinki
W pracach, które trafiają do korekty, usterki interpunkcyjne są zwykle najliczniejsze, bo długie zdania złożone dają wiele okazji do pomyłki. Najczęściej brakuje przecinka w trzech miejscach:
- przed spójnikiem lub zaimkiem otwierającym zdanie podrzędne, np. Wyniki pokazują, że…, Grupa, którą zbadano…;
- przy imiesłowach na -ąc, -łszy i -wszy, np. Analizując wyniki, autor zauważył…;
- na końcu wtrącenia, np. Badanie, które przeprowadzono w 2025 roku, dotyczyło 120 osób.
Zbędne przecinki pojawiają się z kolei przed „i”, „oraz” czy „lub”, gdy łączą one równorzędne części zdania. Przegląd typowych pomyłek znajdziesz w artykule o najczęstszych błędach interpunkcyjnych, a konwencje typowe dla prac naukowych, takie jak kropka po cudzysłowie czy interpunkcja wyliczeń, w tekście Interpunkcja w pracy licencjackiej i magisterskiej.
Osobną usterką jest łączenie skrótu „tzw.” z cudzysłowem, np. tzw. „efekt motyla”. Oba środki pełnią tę samą funkcję, więc wystarczy jeden z nich: tzw. efekt motyla albo „efekt motyla”.
„Nie” z przymiotnikami i imiesłowami
Partykułę „nie” z przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi pisze się łącznie. Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują zmiany zasad pisowni przyjęte przez Radę Języka Polskiego. Zgodnie z nimi pisownia łączna dotyczy imiesłowów przymiotnikowych bez względu na to, czy rozumiemy je czasownikowo, czy przymiotnikowo, a także przymiotników i przysłówków w stopniu wyższym i najwyższym (np. „nienajlepszy”, „nielepiej”).
- Błędnie: nie zrealizowany projekt, nie przebadana grupa, nie znaczący wpływ
- Poprawnie: niezrealizowany projekt, nieprzebadana grupa, nieznaczący wpływ
Z czasownikami „nie” pisze się natomiast osobno: „nie wpłynął”, „nie zbadano”, „nie można”. Myli się to zwłaszcza w parach typu „wyniki nie są porównywalne” (osobno, bo „nie” stoi przy czasowniku „są”) i „nieporównywalne wyniki” (łącznie).
Wyrażenia pisane osobno i łącznie
Kilka wyrażeń przysłówkowych sprawia kłopot w niemal każdej pracy. Warto je zapamiętać w poprawnej postaci:
| Błędnie | Poprawnie |
|---|---|
| napewno | na pewno |
| wogóle | w ogóle |
| narazie | na razie |
| zpowrotem | z powrotem |
| przedewszystkim | przede wszystkim |
| na prawdę (w znaczeniu „rzeczywiście”) | naprawdę |
| po za tym | poza tym |
| w skutek | wskutek |
Błędy składniowe
Najbardziej charakterystyczny błąd składniowy w pracach dyplomowych dotyczy imiesłowowego równoważnika zdania. Konstrukcja z imiesłowem na -ąc albo -wszy jest poprawna tylko wtedy, gdy czynność z imiesłowu i czynność z orzeczenia wykonuje ta sama osoba. W zdaniu „Analizując dane, okazało się…” analizuje autor, a „okazuje się” coś zupełnie innego, więc zdanie nie ma wspólnego podmiotu.
- Błędnie: Analizując dane, okazało się, że większość respondentów korzysta z bankowości mobilnej.
- Poprawnie: Analiza danych wykazała, że większość respondentów korzysta z bankowości mobilnej.
- Poprawnie: Analizując dane, stwierdzono, że większość respondentów korzysta z bankowości mobilnej.
Drugi wariant poprawki opiera się na tradycyjnie akceptowanym połączeniu imiesłowu z formą bezosobową na -no, -to. Ten sam błąd kryje się w zdaniach typu „Bazując na wynikach ankiety, wnioski są następujące”, gdzie nikt nie „bazuje”, bo podmiotem są wnioski.
Kłopot sprawia także związek orzeczenia z podmiotem wyrażonym rzeczownikiem zbiorowym albo wyrażeniem ilościowym. Po „większość”, „część” czy „połowa” orzeczenie przyjmuje formę zgodną z tym rzeczownikiem, a nie z rzeczownikiem w dopełniaczu, który po nim następuje.
- Błędnie: Większość respondentów uważali, że…
- Poprawnie: Większość respondentów uważała, że…
Do częstych usterek składniowych należą też błędne połączenia przyimków:
- „odnośnie projektu” zamiast „odnośnie do projektu” lub „w sprawie projektu”;
- „w porównaniu do” zamiast zalecanego w normie wzorcowej „w porównaniu z”;
- „dzięki” przy skutkach niekorzystnych, np. „dzięki pandemii spadła sprzedaż”, zamiast „z powodu” lub „wskutek”.
Błędy leksykalne
Część wyrażeń trafia do prac dyplomowych dlatego, że brzmią urzędowo i poważnie. Poradnie językowe od lat zwracają uwagę na kilka z nich.
„W oparciu o” to wyrażenie powszechne, ale w wydawnictwach poprawnościowych bywa oceniane krytycznie, a korektorzy zwykle zalecają zamiast niego „na podstawie” lub „opierając się na”. Zamiast „Badanie przeprowadzono w oparciu o kwestionariusz” lepiej więc napisać „Badanie przeprowadzono na podstawie kwestionariusza” albo krócej „za pomocą kwestionariusza”.
„Posiadać” znaczy przede wszystkim „mieć na własność”. Firma może posiadać nieruchomości, ale respondent ma wykształcenie wyższe, przedsiębiorstwo ma strategię, a gmina ma problem z dostępem do internetu.
Podobnie bywa z wyrażeniem „bazując na”, które często trafia do zdania bez wspólnego podmiotu. Bezpieczniej napisać „na podstawie wyników” albo „opierając się na wynikach”. Podobnie „szereg” w znaczeniu „wiele” („szereg czynników”) uchodzi w poradnikach za wyraz nadużywany, choć słowniki go notują. W pracy wystarczy zwykle „wiele czynników” lub „kilka czynników”.
Częsty kłopot sprawia też para „ilość” i „liczba”, którą omawiamy razem z innymi zwrotami w artykule o stylu naukowym.
Błędy fleksyjne
Najwięcej pomyłek fleksyjnych dotyczy liczebników. Forma liczebnika zależy od rodzaju rzeczownika, a przy rzeczownikach męskoosobowych także od tego, czy wybieramy formę „dwaj”, czy „dwóch”.
- dwa łączy się z rzeczownikami męskimi niebędącymi nazwami osób i z nijakimi: dwa wykresy, dwa badania;
- dwie łączy się z rzeczownikami żeńskimi: dwie ankiety, dwie respondentki;
- dwaj albo dwóch łączy się z rzeczownikami męskoosobowymi: dwaj respondenci odpowiedzieli albo dwóch respondentów odpowiedziało;
- dwoje łączy się z rzeczownikami oznaczającymi istoty niedorosłe i osoby różnej płci: dwoje dzieci, dwoje badanych (kobieta i mężczyzna).
- Błędnie: W badaniu wzięło udział dwóch kobiet.
- Poprawnie: W badaniu wzięły udział dwie kobiety.
Druga grupa błędów fleksyjnych wiąże się z odmianą nazwisk autorów, które w pracy przywołuje się bardzo często. Nazwiska męskie zakończone na spółgłoskę odmieniają się („według Nowaka”, „u Kowalczyka”), a żeńskie z taką samą końcówką pozostają nieodmienne („według Anny Nowak”, „u Ewy Zając”). Nazwiska zakończone na -ska, -cka, -dzka odmienia się jak przymiotniki („według Lewandowskiej”). Pomyłki w rodzaju „według Anny Nowakowej” albo „według Jana Nowak” recenzenci wychwytują szybko, bo nazwisko pada w zdaniu wprowadzającym cytat lub parafrazę.
Uważaj też na „półtora” i „półtorej”. Pierwsza forma łączy się z rzeczownikami męskimi i nijakimi (półtora roku), druga z żeńskimi (półtorej godziny). Liczebników porządkowych zapisanych cyframi nie uzupełnia się końcówkami. Piszemy więc „w 2025 roku”, a nie „w 2025-tym roku”, i „lata 90.”, a nie „lata 90-te”.
Wielkie i małe litery
Wielką literą pisze się nazwy własne instytucji, organizacji i urzędów, w tym każdy wyraz pełnej nazwy poza spójnikami i przyimkami, np. Uniwersytet Warszawski, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Główny Urząd Statystyczny. Od 2026 roku wielką literą zapisuje się także nazwy mieszkańców miast i dzielnic, np. Krakowianie.
Małą literą piszemy natomiast odwołania do elementów własnej pracy: „w rozdziale 2”, „tabela 3”, „na wykresie 1”. Małą literą zapisuje się też nazwy kierunków studiów i przedmiotów w tekście ciągłym („studiuję zarządzanie”) i ogólne określenia, takie jak „ustawa”, „uczelnia” czy „promotor”. Tytuły aktów prawnych zaczyna się wielką literą tylko w pierwszym wyrazie, np. Kodeks pracy. Zasady zapisu tytułów rozdziałów i całej pracy opisujemy w artykule o tytułach w pracy dyplomowej.
Zapis liczb i dat
W polskim tekście część dziesiętną oddziela się przecinkiem (3,5%), a w liczbach co najmniej pięciocyfrowych grupuje się cyfry po trzy, rozdzielając je spacją (12 500). Daty zapisuje się słownie z nazwą miesiąca w dopełniaczu („21 października 2026 r.”) albo cyframi arabskimi z kropkami („21.10.2026 r.”), byle jednolicie w całej pracy. Szczegóły, w tym zapis przedziałów i godzin, omawiamy w artykule o interpunkcji w datach i liczbach.
W rozdziałach empirycznych często myli się procenty z punktami procentowymi. Jeśli odsetek zadowolonych klientów wzrósł z 20% do 25%, wzrost wyniósł 5 punktów procentowych. W ujęciu względnym był to natomiast wzrost o 25%, ponieważ 5 stanowi jedną czwartą z 20.
Jak wyłapać błędy przed oddaniem pracy
Program do edycji tekstu podkreśli literówki i część błędów pisowni, ale nie zauważy wadliwego imiesłowu ani brakującego przecinka przed „który”. Dobrze jest przeczytać pracę co najmniej raz pod kątem samego języka, najlepiej po kilku dniach przerwy. Przydatną kolejność takiej lektury opisujemy w poradniku jak sprawdzić pracę dyplomową.
Jeśli wolisz oddać ten etap komuś z zewnątrz, korekta pracy dyplomowej w pliku .docx dotyczy właśnie interpunkcji, ortografii, pisowni łącznej i rozdzielnej oraz gramatyki, a poprawki widać jako zmiany śledzone. Przed zamówieniem możesz sprawdzić jej efekt na bezpłatnej próbce 2 stron.