Przypis dolny w pracy licencjackiej to krótka notka u dołu strony, połączona z tekstem głównym małą cyfrą, czyli odsyłaczem. Podajesz w nim źródło cytatu lub cudzej myśli albo dodatkowe objaśnienie, a zapisujesz go według stałego wzoru: inicjał imienia, nazwisko, tytuł kursywą, miejsce i rok wydania, numer strony. W Wordzie przypis wstawisz skrótem Ctrl+Alt+F. Poniżej znajdziesz gotowe przykłady przypisów do książki, rozdziału, artykułu, strony internetowej i ustawy, objaśnienie skrótów takich jak „Tamże” czy „dz. cyt.” oraz listę błędów, które promotorzy poprawiają najczęściej.
Czym jest przypis dolny i jakie są jego rodzaje
Przypis składa się z dwóch części. W tekście głównym widać odsyłacz, czyli cyfrę zapisaną w indeksie górnym, a u dołu tej samej strony, pod krótką linią oddzielającą, pojawia się ta sama cyfra i treść przypisu. Numeracja biegnie zwykle w sposób ciągły przez całą pracę, choć niektóre uczelnie dopuszczają rozpoczynanie jej od nowa w każdym rozdziale.
Od przypisu dolnego odróżnia się przypis końcowy, umieszczany na końcu rozdziału albo całej pracy. W pracach licencjackich i magisterskich znacznie częściej stosuje się przypisy dolne, bo czytelnik widzi źródło od razu, bez przewracania kartek.
Rodzaje przypisów
Ze względu na funkcję przypisy dzieli się na bibliograficzne, objaśniające i odsyłające.
- Przypis bibliograficzny wskazuje źródło cytatu, danych albo cudzego poglądu. Stawiasz go zarówno przy cytacie dosłownym, jak i przy parafrazie, czyli streszczeniu cudzej myśli własnymi słowami. W pracy licencjackiej ten rodzaj przypisu występuje najczęściej.
- Przypis objaśniający, nazywany też rzeczowym, mieści dopowiedzenia, które przerwałyby tok wywodu w tekście głównym. Może to być rozwinięcie skrótu, uwaga o metodzie badania albo informacja o odmiennym stanowisku w literaturze.
- Przypis odsyłający kieruje czytelnika do innego miejsca w pracy albo do literatury, która rozwija dany wątek.
Tak wyglądają te trzy typy w praktyce:
¹ J. Nowak, Komunikacja w organizacji, Warszawa 2021, s. 45.
² Badanie przeprowadzono w marcu 2025 r. w trzech oddziałach banku. Nazwy placówek pominięto na prośbę kierownictwa.
³ Szerzej o tym w rozdziale 3. Zob. też A. Wiśniewska, Marketing usług, Kraków 2019, s. 112–118.
Rodzaje te często się łączą. W jednym przypisie można dodać krótkie objaśnienie i od razu wskazać źródło, z którego ono pochodzi.
Przypisy czy odsyłacze w nawiasie?
Zanim zaczniesz wstawiać przypisy, sprawdź, jaki system zapisu źródeł obowiązuje na Twoim kierunku. Na wielu kierunkach humanistycznych i prawniczych stosuje się styl tradycyjny, czyli pełny opis źródła w przypisie dolnym. Inne wydziały, np. psychologii czy ekonomii, często wymagają stylu harwardzkiego lub APA. W tych systemach w tekście stawia się krótki odsyłacz w nawiasie, np. (Nowak, 2021, s. 45), pełny opis trafia wyłącznie do bibliografii, a przypisy dolne służą już tylko objaśnieniom.
Wybór stylu należy do uczelni. Decydują o nim wytyczne wydziału, a gdy ich brak, promotor. W obrębie jednej pracy nie należy mieszać obu systemów. Dalsza część artykułu dotyczy stylu tradycyjnego, bo to w nim pojawia się pytanie, jak robić przypisy dolne.
Jak wstawić przypis dolny w Wordzie i w Dokumentach Google
Ręcznie wpisane cyferki i tekst wklejony u dołu strony rozjeżdżają się przy pierwszej zmianie układu, dlatego przypisy wstawia się funkcją edytora. Program sam pilnuje numeracji, gdy dopiszesz nowy przypis w środku rozdziału albo któryś usuniesz.
Microsoft Word
- Ustaw kursor bezpośrednio za wyrazem lub fragmentem, do którego odnosi się przypis.
- Na karcie Odwołania kliknij Wstaw przypis dolny. Szybciej zadziała skrót Ctrl+Alt+F.
- Word wstawi odsyłacz w tekście i przeniesie kursor na dół strony. Wpisz tam treść przypisu.
- Aby wrócić do miejsca w tekście, kliknij dwukrotnie numer przypisu u dołu strony.
Wygląd wszystkich przypisów zmienisz naraz, modyfikując styl „Tekst przypisu dolnego” w panelu Style na karcie Narzędzia główne. Uczelnie zwykle wymagają w przypisach mniejszej czcionki niż w tekście głównym i pojedynczej interlinii, a konkretne wartości podają wytyczne redakcyjne wydziału. Przypis końcowy wstawia się z tej samej karty Odwołania albo skrótem Ctrl+Alt+D.
Dokumenty Google
W Dokumentach Google przypis dodasz z menu Wstaw → Przypis lub tym samym skrótem Ctrl+Alt+F (na komputerach Mac ⌘+Option+F). Numeracja również aktualizuje się automatycznie. Jeśli piszesz w Google, a promotor oczekuje pliku Word, pobierz dokument jako .docx. Przypisy zostaną zapisane jako zwykłe przypisy Worda, ale po otwarciu pliku przejrzyj ich formatowanie, bo krój i wielkość czcionki nie zawsze przenoszą się bez zmian.
Przypisy w pracy licencjackiej: przykłady zapisu
Wzory poniżej odpowiadają stylowi tradycyjnemu, najczęściej spotykanemu w polskich pracach dyplomowych i zgodnemu w głównych zasadach z normą PN-ISO 690. Kolejne elementy opisu oddziela się przecinkami, tytuł publikacji zapisuje kursywą, a cały przypis kończy kropką. Uczelnie różnią się w szczegółach, np. w tym, czy podawać nazwę wydawnictwa albo pełne imię autora, więc ostatecznym punktem odniesienia pozostają ich wytyczne.
Książka
Opis książki zawiera inicjał imienia i nazwisko autora, tytuł kursywą, miejsce i rok wydania oraz numer strony.
⁴ J. Nowak, Komunikacja w organizacji, Warszawa 2021, s. 45.
⁵ A. Kowalczyk, M. Zając, Podstawy zarządzania projektami, Kraków 2020, s. 17–19.
⁶ P. Malinowski, Prawo pracy w praktyce, wyd. 3, Warszawa 2022, s. 88.
Przy dwóch lub trzech autorach wymienia się wszystkich, przy większej liczbie wiele uczelni poprzestaje na pierwszym nazwisku z dopiskiem „i in.”. Numer kolejnego wydania podaje się po tytule. Zakres stron zapisuje się z półpauzą bez spacji, np. s. 17–19.
Rozdział w pracy zbiorowej
Gdy korzystasz z tekstu jednego autora zamieszczonego w książce pod redakcją innej osoby, najpierw podajesz autora i tytuł rozdziału. Po słowie „w:” następuje tytuł całego tomu, a po skrócie „red.” nazwisko redaktora.
⁷ K. Lewandowska, Media społecznościowe w komunikacji urzędu gminy, [w:] Komunikacja publiczna w samorządzie, red. T. Wójcik, Lublin 2023, s. 61.
Jedne uczelnie zapisują „w:” w nawiasie kwadratowym, inne bez niego. Obie formy są w użyciu, byle w całej pracy wyglądały tak samo.
Artykuł w czasopiśmie
Tytuł artykułu pisze się kursywą, a tytuł czasopisma ujmuje w cudzysłów. Po nim podaje się rok, numer zeszytu i stronę.
⁸ M. Dąbrowski, Motywacja pracowników pokolenia Z, „Przegląd Zarządzania Kadrami” 2022, nr 4, s. 33.
Jeżeli artykuł ma identyfikator DOI, wiele uczelni prosi o dopisanie go na końcu opisu.
Strona internetowa
Treść stron internetowych się zmienia, dlatego oprócz adresu podaje się datę, w której z niej korzystano (tzw. datę dostępu). Jeśli tekst ma autora, opis zaczyna się od jego nazwiska, a jeśli nie ma, od tytułu.
⁹ A. Pawlak, Jak przygotować kwestionariusz ankiety, https://www.przyklad.pl/kwestionariusz-ankiety [dostęp: 12.03.2026].
¹⁰ Raport o rynku pracy młodych, https://www.przyklad.pl/raport-rynek-pracy [dostęp: 3.04.2026].
Podawaj adres konkretnej podstrony, a nie strony głównej serwisu czy wyników wyszukiwania. Unikaj też tekstów, pod którymi nie podpisał się żaden autor ani żadna instytucja, bo promotor może zakwestionować ich wiarygodność.
Akt prawny
Ustawę opisuje się datą i tytułem, a w nawiasie podaje miejsce publikacji w Dzienniku Ustaw. Od 2012 roku Dziennik Ustaw nie ma numerów, tylko pozycje, więc nowsze akty zapisuje się w formie „Dz.U. z 2024 r. poz. …”, a starsze z numerem, np. „Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141”. Przy aktach wielokrotnie zmienianych powołuj się na najnowszy tekst jednolity (t.j.), który znajdziesz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP) prowadzonym przez Kancelarię Sejmu.
¹¹ Art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 ze zm.).
¹² Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483), art. 30.
Przy tekście jednolitym zamiast pierwotnego miejsca publikacji podaje się w nawiasie skrót „t.j.”, a po nim rok i pozycję tego tekstu w Dzienniku Ustaw. Oznaczanie artykułów, ustępów i punktów omawiamy dokładniej w tekście o cytowaniu w pracy licencjackiej.
Tamże, dz. cyt. i inne skróty w przypisach
Gdy to samo źródło pojawia się w pracy kilka razy, nie trzeba za każdym razem przepisywać pełnego opisu. Do skracania odwołań służą skróty w wersji polskiej lub łacińskiej.
| Skrót | Znaczenie | Kiedy go użyć | Przykład |
|---|---|---|---|
| Tamże / Ibidem (Ibid.) | w tym samym miejscu | przypis dotyczy tego samego źródła co przypis bezpośrednio poprzedzający | Tamże, s. 52. |
| dz. cyt. / op. cit. | dzieło cytowane | źródło było już opisane wcześniej, ale nie w poprzednim przypisie | J. Nowak, dz. cyt., s. 60. |
| Por. | porównaj | odsyłasz do źródła, które ujmuje temat podobnie lub inaczej | Por. A. Wiśniewska, dz. cyt., s. 115. |
| Zob. | zobacz | wskazujesz literaturę rozwijającą wątek | Zob. M. Dąbrowski, dz. cyt., s. 33–35. |
| s. | strona, strony | przed numerem lub zakresem stron | s. 12; s. 12–15 |
Gdy odwołujesz się do tej samej strony co w poprzednim przypisie, wystarczy samo słowo „Tamże” zakończone kropką. Przy innej stronie dopisuje się jej numer. Wybierz jedną wersję językową skrótów i trzymaj się jej w całej pracy, czyli albo „Tamże” i „dz. cyt.”, albo „Ibidem” i „op. cit.”. Łacińskie skróty często zapisuje się kursywą.
Jeśli cytujesz dwie książki tego samego autora, skrót „dz. cyt.” przestaje być jednoznaczny. Zamiast niego podaje się wtedy skrócony tytuł, np. J. Nowak, Komunikacja…, s. 60. O kropce w skrótach przeczytasz w artykule o kropce w skrótach i skrótowcach, a pozostałe skróty przydatne w pracy zebraliśmy w tekście o skrótach w pracy dyplomowej.
Interpunkcja w przypisach i miejsce odsyłacza
Każdy przypis, także ten złożony z samego opisu bibliograficznego, zaczyna się wielką literą i kończy kropką. Gdy ostatnim wyrazem przypisu jest skrót z kropką, np. „r.” po dacie, drugiej kropki się nie dostawia. Kropka skrótu zamyka wtedy jednocześnie cały przypis.
Więcej wątpliwości budzi miejsce odsyłacza w tekście głównym. W polskiej praktyce typograficznej stawia się go zwykle bezpośrednio po wyrazie, do którego się odnosi, bez spacji. Gdy przypis dotyczy całego zdania, odsyłacz stoi przed kropką kończącą to zdanie, a przy cytacie po cudzysłowie zamykającym, ale wciąż przed kropką:
Według autora komunikacja wewnętrzna „przesądza o zaangażowaniu zespołu”¹.
Część uczelni przyjmuje jednak inną konwencję i każe umieszczać odsyłacz po kropce, tak jak w wielu tekstach anglojęzycznych. Rozstrzygają tu wytyczne wydziału albo promotor. Niezależnie od wybranego wariantu odsyłacze powinny wyglądać tak samo w całej pracy. Pozostałe konwencje dotyczące cytatów, odsyłaczy i wyliczeń opisujemy w artykule Interpunkcja w pracy licencjackiej i magisterskiej.
Najczęstsze błędy w przypisach
Poniższe usterki wracają w pracach licencjackich regularnie. Większość z nich wyłapiesz, czytając przypisy jeden po drugim, w oderwaniu od tekstu głównego.
- Brak przypisu przy parafrazie. Streszczenie cudzej myśli własnymi słowami także wymaga wskazania źródła. Bez niego fragment może zostać potraktowany jako zapożyczenie.
- Niejednolity zapis. W jednym przypisie pojawia się pełne imię, w innym inicjał, raz „s. 15”, a raz „str. 15”. Wybierz jeden wzór i stosuj go we wszystkich przypisach.
- Brak numeru strony. Przy cytacie lub konkretnej informacji czytelnik musi móc odnaleźć to miejsce w źródle. Bez strony można się obejść tylko wtedy, gdy przywołujesz publikację jako całość.
- „Tamże” w złym miejscu. Skrót odnosi się wyłącznie do przypisu bezpośrednio poprzedzającego. Gdy po przeróbkach tekstu między nimi pojawi się nowy przypis, „Tamże” zaczyna wskazywać niewłaściwe źródło.
- Ręcznie wpisane numery. Przypisy dodane bez funkcji edytora tracą numerację przy każdej zmianie tekstu.
- Niepełny opis strony internetowej. Studenci często pomijają datę dostępu albo podają link do wyników wyszukiwania zamiast do konkretnego artykułu.
- Drobne usterki interpunkcyjne. Na końcu przypisu brakuje kropki albo między wyrazem a odsyłaczem stoi zbędna spacja.
- Rozbieżność z bibliografią. Każda pozycja przywołana w przypisie powinna znaleźć się w bibliografii końcowej, z tymi samymi danymi.
Jak sprawdzić przypisy przed oddaniem pracy
Przed wydrukiem przejrzyj przypisy w jednym ciągu. W Wordzie wygodnie robi się to w widoku wersji roboczej, w którym przycisk Pokaż przypisy na karcie Odwołania otwiera wszystkie przypisy w osobnym okienku.
Sprawdź po kolei, czy każdy przypis kończy się kropką, czy tytuły książek mają kursywę, a tytuły czasopism cudzysłów, czy każde „Tamże” wskazuje właściwe źródło i czy dane zgadzają się z bibliografią. Szerszą listę kontrolną całej pracy, od spisu treści po interpunkcję, znajdziesz w poradniku jak sprawdzić pracę dyplomową.
Opisy źródeł najlepiej ujednolicić samodzielnie, bo tylko autor wie, z którego wydania korzystał. Język przypisów, czyli interpunkcję, ortografię i gramatykę w przypisach objaśniających, możesz natomiast oddać do sprawdzenia razem z resztą tekstu. Taki zakres ma korekta pracy dyplomowej w pliku .docx, którą można najpierw wypróbować na bezpłatnej próbce 2 stron.